Kwibuka32: Hibutswe ku nshuro ya 32 abakozi, abarwayi n’abaturanyi baguye muri Caraes Ndera muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994
Kuri uyu wa gatanu tariki 17 Mata 2026, ku Bitaro by’indwara zo mu mutwe byigisha bya Ndera habereye umugoroba wo Kwibuka ku nshuro ya 32 abakozi, abarwayi n’abaturanyi baguye muri Caraes Ndera muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Ni umugoroba witabiriwe n’abayobozi mu nzego zitandukanye n’ubuyobozi bw’Ibitaro, abakozi b’Ibitaro, abaturanyi ndetse n’abafite ababo bashyinguye mu rwibutso ruherereye mu Bitaro. Umushyitsi mukuru muri iyi gahunda yari Bwana Mudaheranwa Regis, Umuyobozi Nshingwabikorwa Wungirije w’Akarere ka Gasabo. Mu bitabiriye kandi harimo Dr Oreste Tuganeyezu wari uhagarariye Minisitiri w’Ubuzima muri iki gikorwa, ndetse na Dr Darius Gishoma, Umuyobozi w’ishami rishinzwe ubuzima bwo mu mutwe muri RBC. Hari kandi Padiri Donatien Twizeyumuremyi, wari uhagarariye Nyir’Icyubahiro Antoine Cardinal Kambanda, Umushumba wa Arkidiosezi ya Kigali. Hari hitabiriye kandi Umuyobozi w’Ingabo mu Mujyi wa Kigali, n’abahagarariye inzego z’umutekano n’ubutabera muri rusange.
Ibikorwa byabanjirijwe no gusura urwibutso ruherereye mu bitaro, mu rwego rwo kunamira no gushyira indabo aharuhukiye abazize Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Mu ijambo ry’ikaze, Umuyobozi Mukuru w’Ibitaro, Furere Charles Nkubili, yavuze uko mu bitaro hari abazungu benshi ndetse n’abihayimana, bigatuma Abatutsi bahizera umutekano, bakahahungira. Gusa byarangiye tariki ya 11 Mata 1994 ingabo za Loni za MINUAR zari zaje kurinda abo bazungu zijyanye abazungu bonyine bagasiga imbaga mu maboko y’Interahamwe, zabirayemo zirabica ku itariki ya 17 Mata 1994, zibifashijwemo n’ingabo za leta zari mu kigo cy’i Kanombe.
Mu buhamya yatanze, Mukarugwiza Delphine, yagarutse ku buryo abatutsi batotejwe kuva kera, guhera mu myaka ya 1959, ndetse n’ingorane bahuye nazo mu gihe cya jenoside mu 1994, dore ko hari hatuye abayobozi bakomeye harokoka mbarwa. Yavuze ukuntu Ndera nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi yari amatongo. Ati: “Turashimira Imana ko twarokotse. Nta bapfira gushira. Ubwicanyi bwabereye muri Caraes bwari bukomeye. Kuko bishe abana bato, bishe ababyeyi, bica abakecuru, kuko hano hari harimo nyogokuru wanjye bishe wari ufite imyaka 100. Ntibatoranyaga umuntu uwo ari we wese, habaye ubwicanyi bikomeye cyane.”
Yavuze ko nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, Mukarugwiza yavuze ko bashimira leta ko babashije kwiga bakiyubaka. Yakomeje ati: “Turashimira Ibitaro bya Caraes, namwe muba mwaduhaye uyu mwanya, kugira ngo tuze kwibuka abantu bacu, kugira ngo tubasubize agaciro bambuwe n’abagome.”
Komiseri mu muryango Ibuka, Ishimwe Yves, mu butumwa yatanze, yagize ati: “Reka dukomeze gufatanya gukira, no mu kubaka u Rwanda ruzira jenoside n’ivangura iryo ari ryo ryose.”
Mudaheranwa Regis, Umuyobozi Nshingwabikorwa Wungirije w’Akarere ka Gasabo, mu butumwa bw’umushyitsi mukuru yatanze, yavuze ko Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994 yakozwe n’ubuyobozi bwariho. Yagaragaje kandi ko Leta iriho uyu munsi, nyuma yo gusana ibyangijwe n’iyo Leta yabanje, irajwe ishinga no gukora ikinyuranyo igakora ibyateza imbere abanyarwanda ntawe uhejwe.